2 december 2022, Prof. Dr. Jelle Reumer “De vis in ons”. De vis in onze eigen anatomie.

 

Ons menselijk lichaam is een bonte verzameling van evolutionaire noviteiten, maar huisvest ook de nodige herinneringen aan een lang vervlogen verleden. Rudimenten als het staartbeetje en het kippenvel kent iedereen, maar hoe zit het precies met onze schedel? Ogenschijnlijk is dat een harde ronde benen bal waar wat handige gaten in zitten voor ogen, oren en zenuwen en waar een beweeglijke onderkaak aan hangt. In werkelijkheid is die bal opgebouwd uit elementen van zeer verschillende evolutionaire herkomst. Er zit nog een echte kieuwopening in, die we zelfs dagelijks dankbaar gebruiken.

Tiktaalik-roseae-life-restor

Sommige onderdelen zijn afgeleid van het pantser van Devonische vissen waarvan Tiktaalik misschien wel de beroemdste is.

Viervoeterachtigevissen uit het devoon (vanboven naar beneden):  Sauripterus taylori, Eusthenopteron foordi, en Tiktaalik roseae. De vinstralen aan de bovenkant van de borstvin zijn oranje gekleurd, die aan de onderzijde blauw.                                                                             

Deze uitgestorven vis leefde 375 miljoen jaar geleden en wordt wel de schakel genoemd tussen de vissen en gewervelden die het land koloniseerden. Tiktaalik is de eerste vis met een platte amfibiekop en beenderen die lijken op onze boven- en onderarmen. In deze lezing neem ik je mee op een evolutionaire reis en zoeken we naar bewijzen van evolutie die teruggrijpen op het oude principe van voorbouwen op wat je van je voorouders hebt meegekregen. En dan zul je zien dat we nog heel wat vis in ons hebben zodra je als paleontoloog naar je eigen anatomie kijkt.

                                                                            .                                                       

 

28 oktober 2022, Andries Goedhart met de lezing "Meteorieten".

 

Ik kom jullie deze avond iets te vertellen over mijn hobby, deze bijzondere " stenen" uit de ruimte Ik verzamel meteorieten en/of fragmenten daar van. Misschien hebben jullie hier wel eens van gehoord of hebben er al één of meerdere thuis. Denk hierbij aan ....waar komen ze vandaan? Waar worden ze gevonden? Zijn er verschillende? Hoe ben ik ze gaan verzamelen? enz.  Ik zal ook het een ander meebrengen zodat jullie ook van dichtbij kunnen kijken naar echte meteorieten.

Overzicht van achondrieten. (A) Eucriet met naaldachtige plagioklaas kristallen (Tirhert), (B) Grote pyroxeen kristallen van een diogeniet (NWA 4034), (C) Pyroxenen (augiet) en olivijn kristallen in een Mars meteoriet (NWA 998), (D) Plagioklaas (anorthosiet) en smelt ader in Maan meteoriet (NWA 482). Werkelijke afmetingen van het beeldveld in elk van de foto’s is 2,25 mm bij 1,5 mm. (Foto: Zenit/Gert Jan Netjes)

Bezoek ook eens de site:

https://werkgroepmeteoren.nl

7 oktober 2022, Remie Bakker met een presentatie "Reconstructies van fossielen

 Remie Bakker studeerde aan de kunstacademie van Rotterdam. Hij verzamelt al jaren fossielen, en ontwikkelde een passie voor het nabouwen van prehistorische dieren. In 1993 richtte hij Manimal Works op, een klein flexibel bedrijf dat diermodellen en illustraties maakt, die educatieve thema’s verbeelden. Het werk combineert beeldhouwkunst enerzijds, en wetenschappen als biologie, anatomie,archeologie,en paleonthologie anderzijds. De drijvende kracht is een voortdurende fascinatie voor de bio-diversiteit van onze wereld. De uitdaging is het maken van verhelderende beelden, in 2 of 3 dimensies. “De diermodellen zijn bijna griezelig perfect, vrijwel levensecht“, schreef Museum Schokland, over Bakkers werk. Manimal Works is actief op vele werkterreinen,bijvoorbeeld,film, televisie, musea en dierentuinen.

Mammuthus primigenius (Blumenbach, 1799)

De koe is 220 cm hoog en het jong ongeveer 90 cm.

 

Coelodonta antiquitatis (Blumenbach, 1799)

De koe is 150 cm hoog en het jong ongeveer 90 cm.

Deze lezing laat de speurtocht zien die begint als er fossielen zijn gevonden. Voor je een beeld kan maken van het dier moet je veel vragen beantwoorden. Sommige vragen zal je moeten schatten. Van alle eerdere reconstructies zal je moeten afwegen at aannames zijn en wat feiten.
Hiermee kan je een reconstructie opbouwen  waarin de nieuwste feiten zijn afgewogen en meegenomen.
Hopelijk kan ik ,aan de hand van twee voorbeelden, een idee geven van de keuzes en toegepaste feiten.

Afbeeldingen van de site Manimal works rotterdam

2 september 2022, NGV-GEA fusie info daarna voor en door de leden

 

Voor de pauze komt Hans Sanders (voorzitter GEA) ons bijpraten over de actuele stand betreffende de voorgenomen fusie. 

Na de pauze starten we dan het seizoen waarbij de leden hun vakantieverhalen delen met ons, eventueel ondersteund met mooie foto's op groot scherm. Aan bod komt o.a. Cyprus, Denemarken, Boulonnais en mogelijk Zweden.

 

13 mei 2022, Hans Sanders ( voorzitter Stichting Gea) met de lezing "Een geologische reis in Zuid Marokko".

Tijdens de lezing gaat Hans  de volgende aspecten voor het voetlicht brengen
1.    De geologische geschiedenis van Marokko
2.    De zoekgebieden die langs gelopen worden liggen allen ten Zuiden van de Hoge Atlas

Atlas gebergte

3.    Marrakech is als startpunt genomen voor de reis met wat culturele aspecten van de stad zoals

      kleuren, gebouwen en muziek
4.    De vindplaats Sidi Rahal laten we even zien met wat mineralen uit de regio inclusief Asni.

Agaat uit Asni

5.    Daarna gaan we door naar het Dino tracks park, het fossielen museum in Erfud.

6.    Het zoeken ten zuiden van Merzouga naar mineralen en een kort bezoek aan de Sahara
7.    Via de Anti Atlas gingen we naar de mijn Bou Azzer, beroemd van de kobalt.

Mijnstadje Bou Azzer

Kobalt uit Bou Azzer 

8.    Ook de zilvermijn in Imiter gaan we bekijken en we zoeken fossielen, trilobieten en stromatolieten           (en hun namaak)

Deze Paralejurus trilobiet sleept een hoop onnodige ballast met zich mee

In één oogopslag is duidelijk dat er iets niet klopt aan deze trilobiet. Bij een normaal exemplaar zijn de kop (cephalon) en staart (pygidium) immers even breed. Bovendien heeft deze een segmentje te veel: 11 in plaats van de gebruikelijke 10. Bij deze trilobiet verwachte we de kenmerkende terraslijnen te zien, fijne lijntjes die vooral duidelijk zijn op de kop en staart. De foto is niet goed genoeg om dit te evalueren, maar we zien effectief een spoor van terraslijnen op het pygidium. Op het cephalon zien we ook lijntjes, maar dat zijn krassen van een haastige en ruwe preparatie. Deze trilobiet kunnen we classificeren als 'gemonteerd': het stuk is een samenstelling van onderdelen van minstens twee verschillende individuen.

9.    Tenslotte kijken we nog  bij  Ait Ben Haddou en de grote filmstudios kijken

10.  We sluiten de avond af met een Berber-avond met muziek en ruiters.

Iedereen die meer wil weten kan een pdf bestand opvragen van het achtergrondsboek van deze reis bij : hanssanders45@gmail.com na afloop van de lezing.

 

Een kleine expositie van mineralen en fossielen zal op een tafel te bezien zijn. 

1 april 2022, Herman van Dennebroek met de lezing "PSEUDOMORFOSEN; mineralen die hun identiteit verhullen"

In de mineralogie word onder “pseudomorfose” verstaan: de kristallisatie van een mineraal in een kristalvorm, die niet van dat mineraal zelf is.

Pseudomorfosen ontstaan doordat een kristal opgelost wordt en een holte in het gesteente achterlaat (een soort mal), die dan later met een ander mineraal opgevuld wordt. Hierdoor heeft het tweede mineraal de uiterlijke kristalvorm van het eerste verdwenen mineraal. Men spreekt over een pseudomorfose van het tweede mineraal naar het eerste. Soms zegt men ook "een pseudomorfose van ..• na •.• ".

Enige voorbeelden zijn:

Inheems koper pseudomorf na aragoniet , met rode cupriet en groene malachiet wijziging

 Pseudomorf van goethiet naar pyriet

Deze is een chrysocolla naar cupriet. De habitat van de cupriet is gemakkelijk te zien. Op een ander deel van het exemplaar bevindt zich de eigenlijke cupriet nog voordat deze wordt vervangen.

            

                                                 IJzeroxiden vervangen ijzersulfide (pyriet) blokjes

Dat klinkt geheimzinnig, maar in de lezing zal een groot deel van het geheim ontrafeld worden. Herman zal aan de hand van een groot aantal foto’s van pseudomorfosen uit de eigen mineralen verzameling uitleg geven over dit fenomeen.

 

4 maart 2022, Andere invulling over de lezing "De Snowball Earth".

 

De avond heeft een andere invulling dan gepland, Het onderwerp Snowball Earth blijft maar zal niet worden gepresenteerd door Vera Hoogland. Mede dankzij haar bereidheid om haar presentatie aan ons beschikbaar te stellen kunnen we de bezoekers met haar en eigen informatie toch een informatieve avond bezorgen. 

 

Een van de grootste onopgeloste paleoklimatologische raadsels is de glaciatie (ijstijdvak) die plaatsvond gedurende het Neoproterozoïcum (1.000-541 miljoen jaar geleden). Oorspronkelijk dachten wetenschappers dat ijskappen en gletsjers in deze tijd voornamelijk de Noord- en Zuidpool bedekten. Aan het eind van de 20e eeuw werd er echter een verrassende ontdekking gedaan; paleomagnetische data van een glaciale afzetting in Australië (de Elatina formatie) onthulde dat de ijskappen zich in de tropen bevonden. Meerdere glaciale afzettingen uit het Neoproterozoïcum lieten soortgelijke paleomagnetische resultaten zien.

Cap-carbonates zijn carbonaat afzettingen die bovenop glaciale afzettingen van de potentiële Snowball Earth periode zijn afgezet (onderstaande afbeelding). De overgang is abrupt, wat wijst op plotselinge klimaatverandering. Daarnaast laten de cap-carbonates een sequentie zien die is afgezet tijdens stijging van de zeespiegel, wat verklaard kan worden door het smelten van landijs.

Typische Capcarbonaten van over de hele wereld. (A) Maieberg Formatie cap carbonaat ligt boven de Ghaub-formatie diamiciet, Otavi Group, Namibië. (B) Capcarbonaat boven de El Chiquerio Formatie, San Juan, Peru. Noot afwisselende banden van organische rijk-organische arme laminae. (C) Conglomeraat (diamiciet) en Dolomietlid (cap carbonate), Ibex Formation, Death Valley, Verenigde Staten.

Cap-carbonates komen verder in de geologische geschiedenis niet voor, wat een goed argument is voor een eenmalige, heftige klimaatverandering zoals een Snowball Earth.De meeste glaciale sedimenten zijn afgezet tussen de 0˚ en 10˚ Noorder- en Zuiderbreedte, en boven de 60e˚Breedtegraad zijn geen glaciale afzettingen aangetoond (zie onderstaande afbeelding).

Een overzicht van de gevonden Neoproterozoische glaciale afzettingen. De kleuren geven aan waar de afzettingen volgens paleomagnetische data oorspronkelijk zijn afgezet. Neoproterozoische glaciale afzettingen worden wereldwijd gevonden. Bron: Hoffman & Schrag (2002).

Deze ontdekking zorgde voor veel vraagtekens bij wetenschappers, want hoe kan het dat de tropen - de warmste plek op aarde- bedekt waren met ijs? De meest geaccepteerde verklaring hiervoor is een zogenaamde ‘Snowball Earth’ of Sneeuwbal Aarde, waarin de aarde bijna geheel bedekt is met ijs.

Het Snowball Earth model. Door langdurige temperatuur daling raakt de Aarde langzaam bedekt met ijs. Vervolgens wordt dit versterkt door het toenemende albedo effect. Na een tijdje in een bevroren staat te zijn, zal het CO2 zich verzamelen in de atmosfeer, wat weer voor een versterkt broeikas effect zorgt. Uiteindelijk is dit de reden dat de Aarde relatief snel weer terug veranderd naar de ‘normale staat’. Bron: Pearson Education.

Hier is echter ook veel kritiek op en niet alle wetenschappers willen deze hypothese geloven. In deze lezing zal Vera iets meer vertellen over de hypothese, het bewijs en de vragen die wetenschappers nog hebben over deze hypothese.